مطلب قبلي :: خانه :: مطلب بعدي

یکشنبه ۲۳ مرداد ۸۴

کلیشه های جنسیتی و کار خانگی زنان

در محل کارم تقریبن نیمی از همکاران زن متاهل هستند. یکی از آنها تقریبن همیشه کلاس های ساعت 6 تا 8 ماه اسفند را نمی تواند بیاید و مدام به ما مجرد ها رو می اندازد که به جای او سر کلاسی که او تدریس ان را عهده دار است حاضر شویم. دلیل هر ساله او این است که ماه اسفند ماه نظافت و خانه تکانی است و او که از ساعت 10 صبح در موسسه درس می دهد و به محض رسیدن به خانه هم باید به درس و مشق پسرش برسد و شامی درست کند و تدارک ناهار فردا را ببیند، دیگر وقتی برای نظافت خانه ندارد. به خصوص که هر جمعه هم اقوام شوهرش ناهار خود را به خانه انها مهمان می کنند. همکار دیگری متاهلی دارم که خانه اش دو کوچه پایین تر از موسسه است و او همیشه بیست دقیقه زنگ تفریح بین دو کلاس را با عجله به خانه می رود، یا به غذایش سری می زند، یا لباس ها را از ماشین لباسشویی در آورده و پهن می کند، یا حتی در این فاصله دستشویی را می شورد و با سرعت بر می گردد. دیگری که تقریبن هفته ای چهار شب مهمان دارد مدام در حال خرید و مرغ و گوشت پاک کردن و درست کردن انواع ژله ها و خورشت ها و سوپ ها است؛ حتی یک بار که کلافه از این همه مهمان داری پیش ما اشک هایش سرازیر شد و به جد و آباد شوهر و دوستان شوهر بد و بیراه گفت و خودش را نفرین کرد که چرا خر شده و ازدواج کرده است و حالا با اون همه سبزی اشی که هنوز وقت نکرده است پاک کند چیکار کند، چند تایی از بچه ها از او خواستند که برود و سبزی ها را بیاورد تا در ساعت ناهار که یک ساعت و ربع است به او کمک کنند و سبزی ها را پاک کنند!
نمونه هایی از این دست فراوان است و بی شک همه ما در محیط کاری خود با مواردی این چنین مواجه شده ایم. "کار خانگی زنان" مشکلی است که همه ما زنان با ان مواجه ایم. برخی کمتر و عده ای بیشتر. فرهنگ نظریه های فمینیستی را که بگشاید واژه کار خانگی یا همان Domestic Labour را این چنین تعریف کرده است: "شیوه ای که از طریق آن زنان با خدمات خانگی و اجتماعی کردن خانواده نیروی کار سرمایه داری را باز تولید می کنند." کار خانگی خصیصه هایی چند دارد که شاید مهم ترین این خصیصه ها این باشد که اصلن کار محسوب نمی شود. کار بی جیره و مواجبی است یکنواخت که در ازای آن پاداشی دریافت نمی شود. تقریبن در تمامی جوامع، خانه داری امری کم ارزش و مفت و مجانی است و بسیار پیش می آید که از "خانه داری" برای حقیر شمردن و بی ارزش نشان دادن زن استفاده می شود. حال آنکه خانه داری مستلزم صرف ساعت ها وقت و انرژی و چرخه ای پایان ناپذیر است.
پیش فرض های مبتنی بر فرهنگ و عرف جوامع سنتی یا در حال گذار، غالبن زنان و مردان را رو در روی هم قرار داده و ارزش ها و صفات زنان و مردان را در تقابل با یکدیگر قرار می دهد. آنچه برای مرد ارزش و صفتی پسندیده است برای زن مذموم است و بالعکس. برای مثال، وابسته بودن برای زن حسن و برای مرد عار است. خانه داری هم برای زن بالاترین حسن ها و زن هرچه کدبانو تر گل تر است و مردی که در این میان برای مثال آشپزی خوبی داشته باشد یا لباس ها را خوب اتو کند زن ذلیل و زنکه محسوب می شود! تناقض زمانی بیشتر به چشم می خورد که مرد سالاری خانه داری را بهترین ارزش ها برای زن و زن کدبانو را ایده آل ترین زنان می داند و ساعت ها در باب این موضوع سخن سرایی می کند و انگاه زمانی که این زنان برای مثال خواهان حضور گسترده تر در عرصه های سیاسی و اجتماعی باشد همین خانه داری را که تا دقایقی قبل فضیلت بود، به عنوان حربه ای برای تحقیر زن به کار می برد. بسیار شنیده و می شنویم جملاتی نظیر " زن را چه به این کارها؟ تو برو قورمه سبزی ات را بار کن" یا " این همه جار و جنجال می کنید که چی؟ آخر سر باید بری کهنه بچه بشوری" این همان سو ء استفاده کثیفی است که جوامع مرد سالار به طور مداوم از زنان کرده و هر گاه منفعت اقتضا کند انها را از حاشیه به متن اورده و هر گاه هم اقتضا نکند با قدرت به همان حاشیه می رانند و قبلا هم اینجا به ان اشاره کردم.
زمانیکه از بد روزگار در جامعه ای مرد سالار به دنیا امده و رشد می کنیم و حامل ارزش های چنین جامعه ای می گردیم، تقابل ارزش های زنانه و مردانه را در همه حال به وضوح لمس می کنیم. زن و مرد، هر دو شاغل، تصمیم به ازدواج می گیریم. ساعت ها جر و بحث می کنیم و بالا و پایین می پریم تا امر بدیهی مثل اینکه هر دو ساعاتی را بیرون از منزل مشغول کاریم و بنا براین کار خانه را هم باید مشترکن انجام دهیم را در کله دیگری فرو کنیم. برخی موفق می شویم و عده زیادی نه. اگر موفق شویم، در بیشتر موارد باز هم بار اصلی مسئولیت داخل خانه روی دوش ماست و اگرمرد آشغال ها را دم در می گذارد یا لامپ سوخته را تعویض می کند و گاه دستمالی به غبار میز ها می کشد، باید یادمان باشد حتمن از این "لطف" و " مهربانی" او تشکر کنیم. بیچاره انانی هستند که موفق به قانع کردن مردانی که همسران انها هستند نمی شوند. عرف مبتنی بر سنت جامعه "خانه دای" و "بچه داری" را ذاتن خاص زنان و اموری می داند که زنان از عهده ان بر می ایند و نه مردان. در این میان کسی توجه نمی کند نیاز کودک به محبت و مراقبت غیر جنسیتی است. قبلن هم گفته ام که شخصن پدرم برایم بیشتر مادر- در معنای رایج عرفی ان- بوده است تا مادرم. از بحث شیر دهی به کودک که بگذریم واقعن تعویض پوشک و لباس بچه یا بازی کردن و خواباندن او اموری هستند که تنها ذات زنانه از پس ان بر می اید؟!! آشپزی چطور؟ ذاتن زنانه است؟ پس چرا بهترین و درجه یک ترین اشپزها مردان هستند؟!! گرد گیری و اتو کردن لباس ها هم ذاتن خاص زنان است؟ پس چرا کارکنان اکثر خشکشویی ها و کارگران بسیاری از شرکت های خدماتی مردان هستند؟!
تاکید بیش از اندازه بر کار خانگی به عنوان مهم ترین وظیفه زن و تقدس بخشی به مادری و همسری تنها در جهت استثمار زنان است. کلیشه مرد باید نان اور خانه باشد و زن امور خانه داری و بچه داری را انجام دهد در راستای ارزش های جامعه مرد سالار است که از همان کودکی به دختر و پسر تحمیل می شود. اگر زنی خارج از چار چوب این کلیشه خواهان حضور در عرصه اجتماع و در امد زایی برای خود باشد، باید مسئولیت و فشار چندین برابر را بپذیرد و بار کلیه امور خانه داری، بچه داری و همسر داری را هم به اضافه مشکلات و مسائل کاری به دوش کشد. ساعت ها بی وقفه بدود و مراقب باشد که خللی در نظم هیچ یک از این امور ایجاد نشود چرا که در این صورت انگشت ها بی لحظه ای تردید او را نشانه می گیرند و مقصر تنها او هست و بس. او که از پوسته کلیشه سنتی خارج شده است و حال چشمش کور از خود چندین برابر کار بکشد تا آرامش سایر اعضا خانواده بر هم نریزد. کار ما در این میان چیست؟ باید به جامعه بیاموزیم که کار خانگی وظیفه ازلی و ابدی زن نیست، همانطور که کار بیرون از منزل وظیفه ازلی و ابدی مرد نیست. کار خانگی هم همچون اشتغال بیرون از منزل مسئولیتی مشترک میان زن و مرد است و معنای "زندگی مشترک" تنها اتاق خواب مشترک نیست. چطور می توانیم انتظار انتخاب گری داشته باشیم وقتی از کودکی نقش ها را تعریف و بار ان را بر دوش زن و مرد قرار داده ایم؟

پ.ن: راستی! تا به حال دیده اید زن و مردی صاحب فرزند شوند و در امد زن بیشتر از مرد باشد و مرد چند سالی در خانه بنشیند و از بچه مراقبت کند؟؟

Permalink | Comments 16
 

.:: نظرات خوانندگان