یعنی آنها هم فمینیست بوده‌اند! یک دفعه کم مانده بود مهر فمینیست‌ها بیافتد توی دل من. یک جوری از فمینیسم می‌نویسند که من خیال کرده بودم تازه کشف شده و باید کلی روغن‌سوزی و فسفرسوزی بکنم تا بفهمم چی به چی هست. می‌شه شماها زحمت بکشید و یک کرونولوژی از سال 1285 تا سال 1385 از جنبش و حرکت و دستاوردهای حقوقی و اجتماعی زنان ایران درست بکنید. اگر شما این کار را بکنید شاید دیگران هم هرکس در صنف و حرفه و جنبش و حرکت اجتماعی ویژه خود چنین کاری را بکند و ما هم بدانیم که کجا بوده‌ایم و به کجا رسیده‌ایم. یک کرونولوژی که با یک نگاه روندی یک سده‌ای را نشان بدهد. شاید هم کمک کند که ماها ریشه‌هایمان را بشناسیم یا بهتر بشناسیم و برخی هراس‌هایمان بریزد. حالا می‌فهمم. پس گلبانو خانم جان هم فمینیست هستش! پس با این حساب نه تنها میرزا حسین خان عدالت بلکه میرزا یوسف خان پدر پروین خانم هم فمینیست بوده چون به نوشته میرزا علی اکبر خان دهخدا بذر این شجر بارور را ایشان کاشته است. به نظر شما خود پروین خانم اعتصامی هم فمینست بوده؟ من که خیال می‌کنم با این حساب علی اکبر خان هم فمینیست بوده چون در چرند و پرندش ازدواج اجباری و نابه‌هنگام دخترها، جور پدر و شوهر، چند زنی و حتی خرافات و تعصب‌های زنانه را به انتقاد می‌کشیده است. می‌دانم که در روزنامه تجدد، ارگان حزب دموکرات آذربایجان در سال‌های 1298 و 1299 خورشیدی مقاله می‌نوشته‌اند با امضای فمینیست. پس این فمینیستی که امروز گفته می‌شود هم همان است، یعنی دنباله همان است و چیزی من درآوردی نمی‌تواند باشد. اینکه شاعر فرموده بود:

وطن اولادینون تامین استقبالی مشکل‌در، خانم قیزلار اگر چیخماسالار میدانه مردانه.

اگر چه گفته دخترخانم‌ها مردانه به میدان بیایند باز هم فمینیستی می‌شود چون در زبان ادبی آنها مردانه دلاورانه معنی می‌شود و نه مذکرانه. چند روز پیش با خودم می‌اندیشیدم که نگاه تاریخی ما پویایی و شادابی روشنگرانه ندارد و شعاری شده است. از سده مشروطه تا به امروز بگونه‌ای سخن گفته می‌شود که گویا ما در جا زده یا پس رفته‌ایم. با خود می‌گفتم سد سال پیش انسان امروزی بسیاری چیزها را نمی‌شناخت که امروزه شناختش همگانی است. ژن، هورمون، لایه اوزون، کهکشانی بودن فضا، گروه خون، فوتون و ویتامین برای بشر شناخته نبود. خوب، برای ما در ایران سد سال پیش چه چیزهایی شناخته نبود و امروز می‌شناسیم و چنان گفته می‌شود که گویا همواره می‌شناخته‌ایم و در دهه‌های گذشته شناختمان از دست رفته است. برای آن به فکر کرونولوژی‌های موردی سد ساله افتاده بودم که با یک نگاه روندی سد ساله را نشان دهد. این نوشته شما چنان مرا به شوق آورد که خیال‌های خود را برای شما نوشتم. سد سال پیش در چنین روزهایی ما آموزشگاه دخترانه نداشته‌ایم. روزهایی که من دبیرستان می‌رفتم اما دوشادوش ما دختران هم دبیرستان داشتند. دبیر ریاضیات ما مرا برای حل مساله به دبیرستان دخترانه می‌فرستاد. می‌گفت درس داده‌ام خسته هستم شما برو برایشان مساله حل کن. جور استاد به ز مهر پدر. ولی به من خیلی ظلم می‌شد چون دختران هم سن و سال محله در بیرون دبیرستان به من می‌گفتند آقا. می‌دانی این ظلم بزرگی بود. چون دیگر مانند هم سن و سالان خود شیطنت نمی‌توانستم بکنم. از یک طرف ولی خوب بود چون خیلی راحت‌تر از آنها می‌توانستم با خانم‌ها صحبت بکنم و این خیلی به دردم خورد. از یک طرف هم بد بود چون دختران هم‌سن و سال عقلرس‌تر از ما بودند و با شیطنت در کوی و خیابان مرا می‌گرفتند و می‌گفتند آقا ال شد و بل شد و من باید مودب می‌ایستادم و با آنها حرف می‌زدم. می‌دانستم شیطنت است ولی کاری نمی‌توانستم بکنم. یعنی ماشالا دخترهای دبیرستانی آنقدر رشد کرده بودند که ما ستمدیده می‌شدیم نه آنها.